[Raşit Tunca]

Makas Nedir? Makas Hakkında Bilgiler

Mısırlılar ilk kumaş kesicisini icat etti.

İlk makas benzeri yaylı araçlar muhtemelen Bronz Çağı'na dayanır. C şekilli yaylara bağlı kesiciler bulunduğu makaslar ise M.S. 1500 yılında Mısır'da sanat eserlerinden silüetleri kesip çıkarmak için kullanıldı.

Antik Roma'da ve Asya'nın bazı bölgelerinde kullanılan menteşeli makaslar, bronz ve demirden yapılmaydılar ve 16. yüzyıl Avrupası'nda kullanılanılanlara benziyorlardı. Makas ve benzeri araçların kullanımı, demir dövme yöntemlerinin iyileşmesi ile doğru orantılı olarak arttı. 1761 yılında Robert Hinchcliffe, dökme demirden yapılan makası Sheffield'da icat etti. O dönemde üretilen makasların pek çoğu el ile dövülmüştü ancak on dokuzuncu yüzyılda yüksek miktarda üretimi desteklemek amacıyla makasların tasarımı sadeleştirildi.

Makaslarda kullanılan çelik, makasın kalitesine göre değişen miktarlarda karbon içermektedir. Şahmerdan (serbest düşmeli tokmak) kullanılarak kırmızı renkli sıcak çelik çubuklardan kesiciler oluşturuldu. Kesiciler daha sonra kesildi ve sertleştirildi. Çelik, %0.55 ve %1.03 arasında değişen oranlarda karbon içermektedir. Daha fazla karbon, bazı uygulamalarda daha sert kesicilerin oluşturulması anlamına gelir.

Tıbbî uygulamalarda ve diğer özel kullanım alanlarına hizmet eden makaslar, paslanmaz çelik kullanılarak üretilir. Daha ucuz makaslar ise daha yumuşak çelikler üzerinde soğuk baskı tekniği kullanılarak üretilir. Tenekeci makasları da ev makaslarının üretiminde kullanılan tekniklere benzer teknikler kullanılarak üretilir.

Kâğıt, kumaş, bez gibi levha halindeki ince şeyleri kesmeye yarayan, ortadan birbirine bir mille tutturulmuş iki bıçaktan meydana gelmiş kesme âletidir. Kâğıt makası, bez makası, mum makası, dikiş makası, tırnak makası, teneke makası, biçki makası gibi birçok çeşitleri vardır.

Eskiden, yazıya verilen önemden dolayı, kâğıt makaslarının çoğu altın kakma süsle bezenir, saplarında iki parmağın geçirilebileceği halkalı tutacaklar bulunurdu. Gene eskiden, mumların yanan fitillerini kesip temizlemek için şamdanların yanından eksik edilmeyen bir çeşit makas daha vardı. Bu mum makaslarının bıçakları üzerinde küçük kutu biçiminde, kapaklı bir hazne bulunurdu. Kesilen fitil parçası bu kutuda kalarak yere düşmez, ortalığı kirletmezdi.

Bu iki makasın dışında kalan makas çeşitleri hâlâ kullanılmaktadır. Bunlar birbirinden çok küçük özelliklerle ayrılır. Meselâ dikiş makasları irice, keskin; tırnak makasları küçük, bazı şekillerinde uçları kıvrık, biçki makasları dikiş makaslarından daha uzun, ağır olur; «sürfile» makaslarının ağızları kumaşı tırtıllı kesecek şekilde oyulmuştur.

Demiryollarında, bir katarı bir hattan öbür hatta geçirmek için, rayları açıp kapayan düzene de «makas» denir.